Hekiganroku, koan XXXVIII: "Pieczęć serca" Fuketsu

Gdy Fuketsu zajmował stanowisko w administracji prowincji Ei, wstąpił do holu świątyni (by nauczać) i rzekł:

- Pieczęć serca patriarchy przypomina żelaznego wołu. Kiedy ją unieść, pozostaje odcisk, kiedy pieczęć jest dociśnięta- odcisku nie widać. Czy gdyby nie unosiła się i nie pozostawała w miejscu, czy byłoby właściwym powiedzieć że pozostawiła ślad czy też nie ?

Wówczas starszy Rohi wystąpił i powiedział:
- Znam tryb działania żelaznego wołu, lecz proszę Cię, Mistrzu, nie obdarzaj mnie pieczęcią.

Fuketsu odparł:
- Przywykłem już do uśmierzania wielkich fal oceanu przez wyławianie wielorybów, ale jedynym, co tu znajduję, jest żaba, wijąca się w błocie.

Rohi stał, rozważając to co usłyszał. Fuketsu krzyknął -Kaatz!- i spytał:
- Dlaczego nie mówisz nic więcej, starszy bracie ?

Rohi dalej stał bez ruchu, zakłopotany. Fuketsu uderzył go miotełką i rzekł:
- Czy pamiętasz co powiedziałeś ? Powiedz coś, a ja to dla Ciebie sprawdzę.

Rohi próbował coś powiedzieć, wtedy Fuketsu ponownie uderzył go miotełką.

- Prawo Buddy i prawo królewskie mają tę samą naturę- oznajmił sędzia.
- Jaką wspólną zasadę w nich dostrzegasz- spytał Fuketsu
- Jeśli nie podjąć decyzji wtedy, gdy decyzja powinna być podjęta, pojawia się nieład.

Wtedt Fuketsu zstąpił z mównicy.



Patriarcha- chodzi o Bodhidarmę. Pieczęć- mowa tu raczej o pieczęci w sensie przenośnym, znaku nieprzerwanej tradycji uwierzytelniającym nauczyciela (na tej zasadzie mówi się, że Bodhidarma przyniósł pieczęć buddyzmu do Chin). Wspomniany żelazny wół to wielka, ruchoma krata, umieszczona w korycie Żółtej Rzeki i zabezpieczająca przed powodziami.

Hekiganroku, koan XXXVII "Ni jednej rzeczy w którymkolwiek z Trzech Światów" Banzana

W trakcie nauczania Banzan rzekł:

-Żadna rzecz nie istnieje w którymkolwiek z Trzech Światów. Gdzie w takim razie szukać umysłu ?

(Mowa oczywiście o świecie pragnień, świecie materialnym i świecie niematerialnym- przypis mój)

Hekiganroku, koan XXXVI: Chôsa wybiera się na wycieczkę

Pewnego dnia Chôsa wybrał się w góry, na spacer. Kiedy mijał bramę wracając, starszy mnich spytał:- Gdzie byłeś, Mistrzu?
- Spacerowałem w górach- odpowiedział Chôsa.
- Którędy wędrowałeś?
- Najpierw śladem pachnących traw, potem wróciłem przez opadające kwiecie.
- Wszystko to brzmi bardzo wiosennie- powiedział starszy mnich.
- To lepsze niż jesienna mgła opadająca na kwiat lotosu- rzekł Chosa

(Setchô skomentował: Jestem wdzięczny za tę odpowiedź)

Hekiganroku, koan XXXV: Manjusri i "Trzy trzy"

Manjusri spytał Mujaku, "Skąd pochodzisz?"
Mujaku odpowiedział, "Z południa."
Manjusri spytał, "Czy na południu przestrzega się Dharmy ?"
Mujaku odpowiedział, "Mnisi w epoce zepsutego prawa w części przestrzegają nakazów."
Manjusri spytał, "Jak wielu jest tam mnichów?"
Munjaku odpowiedział, "Trzy setki tu, pięć setek ówdzie."

Mujaku spytął Manjusriego, "Jak zachowywana jest Dharma tutaj?"
Manjusri odpowiedział, "Grzesznicy i święci żyją razem, smoki i węże mieszają się z sobą."
Munjaku spytał, "Ilu jest tu mnichów?"
Manjusri odpowiedział, "Trzy trzy przed, trzy trzy poza"

Hekiganroku, Koan XXXIV: "Nie- błądzenie" Kyozana

Kyozan spytał mnicha, "Skąd pochodzisz?" Mnich odparł, "Z góry Ro."
Kyozan spytał, "Czy błądziłeś pomiędzy szczytami Goroho?" Mnich odpowiedział, "Nie, nie byłem tam".
Kyozan powiedział, "W takim razie nigdy nie byłeś w górach!"

Unmon rzekł, "Z powodu nadmiaru współczucia te słowa padły pomiędzy trawy."

Hekiganroku, Koan XXXIII: Chinso ma jedno oko.

Kanclerz Chinso wybrał się by spotkać Shifuku. Kiedy ten zauważył nadchodzącego Chinso, narysował koło. Chinso powiedział,
"Już samo to że Twój student przybył cię odwiedzić jest odejściem od sedna nauki. Dlaczego jeszcze rysujesz koło ?"

W odpowiedzi Shifuku zamknął drzwi swego pokoju

(komentarz Setcho: "Chinso ma tylko jedno oko.")

Hekiganroku, Koan XXXII: Jo i "Istota buddyzmu".

Starszy mnich Jo spytał Rinzai'a, "Co jest istotą buddyzmu?"
Rinzaj zszedł z podwyższenia, chwycił go za ubranie, spoliczkował i odepchnął. Osłupiały Jo stał w miejscu jak wmurowany. Stojący niedaleko mnich powiedział, "Starszy mnichu Jo! Dlaczego nie złożysz głębokiego ukłonu?"

W czasie gdy składał ukłon, Jo doznał oświecenia.

Hekiganroku, Koan XXXI: Mayoku okrąża podwyższenie mistrza.

Mayoku, trzymając w ręce kij z brzękadłami, przybył do Shokei. Okrażył podwyższenie na którym siedział mistrz trzy razy, potrząsnął kijem i stanął wyprężony.

Shokei powiedział, "Dobrze, dobrze!" (komentarz Setcho, "Źle!")

Później Mayoku udał się do Nansena. Okrążył jego podwyższenie trzy razy, potrząsnął kijem i stanął wyprężony.

Nansen powiedział, "Niedobrze, niedobrze!" (komentarz Setcho, "Źle!")

Wtedy Mayoku spytał: "Mistrz Shokei powiedział "Dobrze, dobrze!", dlaczego Ty, mistrzu, mówisz "Niedobrze, niedobrze!"?"

Nansen odpowiedział,"Z Shokei wszystko jest dobrze, ale z tobą jest niedobrze. To wszystko to nic innego niż wirowanie wiatru [1]. W końcu przeminie".

[1]: Wiatr jest jednym z chińskich żywiołów, elementem symbolizującym nie powietrze (to jest odrębnym żywiołem) co ruch, przemianę.

Hekiganroku, Koan XXX: Olbrzymie rzodkwie Joshu.

Mnich spytał Joshu,
"Słyszałem że osobiście poznałeś Nansena [1]. To prawda czy nie ?"

Joshu odpowiedział,
"W prowincji Chin [2] hoduje się gigantyczną rzodkiew.

[1] W rzeczywistości chodzi raczej o to "czy pobierałeś nauki u Nansena".
[2] Prowincja Chin, w której znajdował się klasztor Joshu, słynęła z hodowli rzodkwi.

Hekiganroku, Koan XXIX: Daizui i "Ogień Kalpy"

Mnich spytał Daizui
"Kiedy zapłonie wielki ogień kalpy, cały wszechświat [1] ulegnie zniszczeniu. Zastanawiam się czy 'to'; również zostanie zniszczone czy też nie".

Dazui odpowiedział,
"Zniszczone".

Mnich spytał,
"Skoro tak, czy 'to' będzie zniszczone wraz z wszystkim innym" ?

Daizui powiedział,
"Zniszczone z wszystkim innym".

[1] Dosłownie: "miliardy światów"
[2] Określenie "wszystkie inne" odnosi się do "całego wszechświata".

Kalpa (inaczej eon) to określenie czasu z kosmologii buddyjskiej (funkcjonuje również w hinduizmie). Gdyby (przykład samego Shaki) wziać górę wielkości Everestu i raz na 100 lat pocierać ją małym kawałkiem szmatki, cała góra zostanie starta zanim upłynie pojedyncza kalpa. Ogień kalpy to oczywiście jedno z określeń apokalipsy która ma nastąpić pod koniec czasów.

Hekiganroku, Koan XXVIII: "Dharma której nigdy nie głoszono" Nansena

Nansen wybrał się by spotkać mistrza Hyakujo Nehana.

Hyakujo spytał,
"Czy istnieje dharma której mędrcy przeszłości nigdy nie głosili ludowi?"

Nansen odpowiedział,
"Tak, taka dharma istnieje."

Hyakujo spytał,
"Jak brzmi dharma której nigdy nie głoszono ludowi?"

Nansen odparł,
"Nie jest nią umysł, nie jest nią Budda, nie jest nią nic"

Hyakujo powiedział,
"Ty tak nauczasz."

Nansen odparł,
"Tak ja to rozumiem. A jak wyjaśnisz to Ty, Mistrzu? "

Hyakujo powiedział,
"Nie jestem mędrcem. Jak miałbym wiedzieć czy istnieje dharma którą głoszono bądź taka której nigdy nie głoszono?"

Nansen odrzekł,
"Nie rozumiem."

Hyakujo powiedział,
"Wyłożyłem Ci już wszystko."

Hekiganroku, Koan XXVI: Hyakujo na szczycie góry Daiyu.

Mnich spytał Hyakujo,
"Co można zaliczyć do nadzwyczajnych cudów?"

Hyakujo odpowiedział,
"Samotne siedzenie na szczycie Daiyu [1]!"

Mnich skłonił się głęboko, wtedy Hyakujo go zdzielił.

[1] Daiyu to góra na której leżał klasztor w którym żył Hyakujo.

Hekiganroku, Koan XXIV: Krowa Tetsuma.

Ryu Tetsuma [1] odzwiedziła Isana. Isan rzekł,
"Przybyłaś, stara krowo!"

Tetsuma powiedziała,
"Jutro na szczycie góry Tai [2] będzie wielka uczta. Czy przybędziesz tam, Mistrzu?"

Isan padł na ziemię i oddał pokłon. Tatsuma natychmiast wyszła.


[1] Jedna ze "znakomitości" Zen, wcześniej studentka Isana. Znana pod imieniem "Ryu, Żelazny Moździerz."

[2] Dokładniej góra Gotai, około 800 km. na północ od miejsca w którym toczy się akcja.

Co prawda objaśnienia zabijają koan, ale ...

"Nie ma przybywania i nie ma odchodzenia"

A- jeszcze jedno. Obecnie zwrot "stara krowo" trudno uznać za komplement, ale należy pamiętać że w świecie symboliki buddyzmu chińskiego bawół/wół/krowa symbolizują prawdziwą naturę, stąd budda bywa określany mianem "Króla wołu". O tym jak traktowana była starość i co oznaczała nie trzeba chyba nawet wspominać. Isan, mimo że dość chytrze testuje swoją uczennicę, odnosi się do niej ze sporym szacunkiem.

Hakiganroku: Koan XXIII: Piknik Hofu i Chokei'a.

Kiedyś Hofuku i Chokei wybrali się na piknik w górach. Hofuku, wskazując palcem, powiedział,
"Tam jest szczyt góry Myo." [1]
Chokei powiedział
"Rzeczywiście. To godne ubolewania".

(Setcho skomentował mówiąc,
"Jaki byłby sens wybierania się z tymi dwoma na wycieczkę?"
Znów powiedział,
"Za setki i tysiące lat, nie powiem, że nie będzie w ogóle takich ludzi jak on, ale z pewnością nie będzie ich wielu.")

Później, gdy opowiedzieli o tym Kyosei, ten powiedział,
"Gdyby nie Chokei, na polu widziałbyś wyłącznie szkielety."

[1] Dosłownie: "Szczyt Cudów".

Hekiganroku, Koan XXII: "Jadowity wąż" Seppo

Seppo, nauczając w zgromadzeniu, powiedział:

   "Na południowym stoku góry żyje jadowity wąż na południowym stoku góry. Wszyscy powinniście uważnie się za nim rozglądać! "

Chokei powiedział
   "Dzisiaj w Zen sali jest wiele osób. Stracili swoje ciało i życie."

Mnich który to usłyszał, przekazał to Genshy, który powiedział,
   "Tylko starszy brat Ryo [1] mógł powiedzieć coś takiego. Ja jednak bym tego tak nie ujął"

Mnich zapytał,
   "Co ty byś powiedział, Mistrzu?"

Gensha odpowiedział,
   "Dlaczego niby tylko "po południowej stronie góry"?"

Unmon rzucił swoją laskę przed Seppo i zaczął udawać przestrach.


[1]: tj. Chokei

Hekiganroku, Koan XXI: "Lotos" Chimona

Mnich spytał Chimona,
"Czym jest lotos który jeszcze nie wyłonił się z wody?"

Chimon odpowiedział,
"Kwiatem lotosu."

Mnich spytał Chimona,
"Czym jest lotos który już wyłonił się z wody?"

Chimon odpowiedział,
"Liśćmi lotosu."

Hekiganroku, Koan XX: Suibi i podpórka pod brodę.

Ryuge zapytał Suibi,
"Co oznacza nadejście Patriarchy z zachodu?"
Suibi powiedział,
"Przynieś mi podpórkę pod brodę."
Ryuge przyniósł i dał mu. Suibi wziął ją i uderzył go.Ryuge powiedział,
"Możesz mnie bić ile tylko zechcesz. Nadejście Patriarchy z zachodu nie ma żadnego znaczenia "

Ryuge zapytał Rinzai,
"Co oznacza nadejście Patriarchy z zachodu?"
Rinzai powiedział,
"Przynieś mi poduszkę do siedzenia."
Ryuge przyniósł poduszkę i dał Rinzaiowi. Rinzai chwycił ją i uderzył go. Ryuge powiedział,
"Możesz mnie bić ile tylko zechcesz. Nadejście Patriarchy z zachodu nie ma żadnego znaczenia "

Hekiganroku, Koan XIX: Palec Guteia

Gdy kiedykolwiek pytano go o buddyzm, mistrz Gutei po prostu wystawiał pojedynczy palec.

Hekiganroku, Koan XVIII: Nagrobek nauczyciela narodu

Cesarz Shukuso [1] zapytał Chu, nauczyciela narodu,
"Co chciałbyś żebym robił za sto lat ?" [2]
Nauczyciel odpowiedział,
"Przygotuj temu staremu mnichowi grób bez szczelin."
Cesarz powiedział,
"Chciałbym Cię prosić, mistrzu, o jego projekt."
Nauczyciel zamilkł na dłuższy czas, wreszcie powiedział,
"Czy zrozumiałeś ?"
Cesarz odpowiedział,
"Nie zrozumiałem niczego."
Mistrz powiedział,
"Mam następcę, mojego ucznia, Tangena, który jest dobrze zorientowany w tej materii. Pozwól mu przyjść do siebie i poproś go o radę."

Kiedy nauczyciel zmarł, cesarz wezwał Tangena i spytał go o znaczenie zachowania mistrza. Tangen odpowiedział:
"Na południe od rzeki, na północ od jeziora:
(komentarz Setcho, "Poedyncza dłoń nie wydaje dźwięku bez powodu,")
jest złoto, które wypełnia całą krainę
(komentarz Setcho, "Laska, świeżo wycięta z górskiego lasu.")
pod drzewem które nie rzuca cienia wszyscy ludzie w tej samej łodzi
(komentarz Setcho, "Morze jest spokojne, rzeka przejrzysta")
w kryształowym pałacu nie ma nikogo kto by wiedział.
(komentarz Setcho, "Przemowa zakończona.")"

[1]. Z historycznego punktu widzenia cesarzem był prawdopodobnie Daiso, starszy syn i następca Shukuso
[2]. Cesarz w oględny (choć jak widać zrozumiały) sposób pyta o to co ma zrobić po śmierci mistrza
[3]. Chodzi o urnę w kształcie jaja, wyciętą z jednego kawałka kamienia. Urny takie często przygotowywano dla mnichów

Hekiganroku, Koan XVII: "Siedzenie przez długi czas" Kyorina

Mnich spytał Kyorina,
"Co oznacza fakt że Patriarcha [1] przyszedł z zachodu?"

Kyorin odpowiedział,
"Siedzenie przez długi czas zmęczyło mnie."

[1] Patriarcha to oczywiście Bodhidarma- "ojciec" zen który przywędrował do Chin z Indii.